Een miskraam is het verlies van een zwangerschap voor de twintigste week. Het is de meest voorkomende complicatie van de vroege zwangerschap: naar schatting eindigt tien tot twintig procent van alle bekende zwangerschappen in een miskraam. Omdat veel miskramen plaatsvinden voor of vlak na de eerste gemiste menstruatie, voor de vrouw weet dat ze zwanger is, ligt het werkelijke percentage waarschijnlijk hoger. Voor stellen die een miskraam meemaken is het een ingrijpende ervaring, ook al is het statistisch gezien niet zeldzaam. Dit artikel bespreekt waarom miskramen voorkomen, hoe een miskraam verloopt, wat je medisch kunt verwachten en hoe je omgaat met de emotionele impact.
Hoe vaak komt een miskraam voor?
Circa tien tot vijftien procent van de bevestigde zwangerschappen (zwangerschappen waarvan de vrouw weet dat ze zwanger is) eindigt in een miskraam. Het merendeel, naar schatting tachtig procent van alle miskramen, vindt plaats in het eerste trimester, voor week twaalf. Na week twaalf daalt het risico op een miskraam sterk: in het tweede trimester is het risico minder dan twee procent.
Leeftijd speelt een rol: bij vrouwen onder de dertig is het risico op een miskraam circa tien procent per zwangerschap. Dit stijgt naar circa twintig procent bij vrouwen van vijfendertig tot negenendertig jaar, en naar boven de vijftig procent bij vrouwen boven de vijfenveertig. Dit leeftijdsafhankelijke risico is grotendeels te verklaren door de toenemende kans op chromosomale afwijkingen in de eicel naarmate de leeftijd stijgt.
Oorzaken van een miskraam
De meest voorkomende oorzaak van een vroege miskraam (voor week twaalf) is een chromosomale afwijking in het embryo, naar schatting vijftig tot zeventig procent van alle vroege miskramen wordt hierdoor veroorzaakt. Een chromosomale afwijking betekent dat de genetische informatie van het embryo niet klopt, waardoor de zwangerschap niet levensvatbaar is. Dit is in de meeste gevallen een toeval, een fout in de celdeling bij de bevruchting, en niet erfelijk. Het is geen teken van iets wat de ouders verkeerd hebben gedaan.
Andere oorzaken van een enkele miskraam zijn: hormonale problemen (te lage progesteronspiegel, schildklierproblemen), anatomische afwijkingen van de baarmoeder (submuceuze fibromen, baarmoederseptum), infecties, en stollingsstoornissen. Deze oorzaken worden met name onderzocht bij recidiverende miskramen (twee of meer miskramen op rij).
Factoren die het risico op een miskraam verhogen maar er niet de directe oorzaak van zijn: hogere leeftijd (zie boven), roken (verhoogt het risico op miskraam met circa 25 procent), overmatig alcoholgebruik, obesitas en chronische ziekten die slecht onder controle zijn (diabetes, schildklierproblemen).
Wat een miskraam niet veroorzaakt: lichamelijke activiteit (inclusief sporten), seks tijdens de zwangerschap, emotionele stress, lichte tegenslagen of schrik, en het meeste wat een vrouw eet of drinkt (within redelijke grenzen). Miskramen zijn in de overgrote meerderheid van de gevallen niet het gevolg van iets wat de moeder heeft gedaan of niet heeft gedaan. Dit is voor veel vrouwen een moeilijk te accepteren maar belangrijk inzicht.
Typen miskraam
Er zijn verschillende soorten miskraam die elk hun eigen verloop hebben:
Dreigende miskraam (abortus imminens): bloedverlies in het eerste trimester terwijl de baarmoederhals gesloten is en de hartslag van het embryo nog aanwezig is. Veel zwangerschappen met een dreigende miskraam gaan toch goed, niet elke bloeding in het eerste trimester eindigt in een miskraam. Wel is het altijd reden om de verloskundige te bellen.
Onvermijdelijke miskraam (abortus in gang): de baarmoederhals staat open en de miskraam is in gang. Er is vaak hevige bloeding en pijn. De zwangerschap kan op dat moment niet meer worden gered.
Volledige miskraam: het zwangerschapsweefsel is volledig uitgestoten. De bloeding neemt daarna snel af. Een echo bevestigt dat de baarmoeder leeg is.
Incomplete miskraam: een deel van het zwangerschapsweefsel is achtergebleven in de baarmoeder. Er is aanhoudende bloeding. Medische behandeling (medicijnen of een curettage) is nodig om de baarmoeder te legen.
Missed abortion (gemiste miskraam): het embryo is gestopt met groeien maar de miskraam is nog niet begonnen. Er zijn geen of nauwelijks symptomen; de miskraam wordt ontdekt bij een echo (geen hartslag, geen groei). Dit is voor veel vrouwen extra schokkend omdat de miskraam totaal onverwacht komt.
Biochemische zwangerschap: een zeer vroege zwangerschap die wordt bevestigd door een positieve zwangerschapstest maar al eindigt voor de hartslag op een echo zichtbaar is (doorgaans voor week vijf tot zes). Biochemische zwangerschappen worden alleen ontdekt als er vroeg een zwangerschapstest is gedaan.
Symptomen van een miskraam
De meest voorkomende symptomen van een miskraam zijn: vaginaal bloedverlies (van licht roze spotting tot hevig rood bloedverlies), krampen of pijn in de onderbuik (vergelijkbaar met menstruatiekrampen of erger), het verdwijnen van zwangerschapssymptomen (misselijkheid, gespannen borsten), al is dit geen betrouwbaar teken, want zwangerschapssymptomen schommelen ook bij een doorgaande zwangerschap.
Bel altijd de verloskundige bij bloedverlies in de zwangerschap, ook als het licht is. Ga direct naar de spoedeisende hulp bij hevig bloedverlies, ernstige pijn, duizeligheid of flauwvallen.
Wat gebeurt er medisch?
Als er vermoeden is van een miskraam, doet de verloskundige of gynaecoloog een echo. Op de echo is te zien of er nog een embryo aanwezig is, of het hartje nog klopt en of het embryo de juiste grootte heeft voor de zwangerschapsduur. Soms is het te vroeg om zeker te zijn (bij een zwangerschap van minder dan zes tot zeven weken is de hartslag soms nog niet zichtbaar) en wordt er een week later een tweede echo gedaan.
Bij een bevestigde miskraam zijn er drie opties:
Afwachten (expectatief beleid): de miskraam verloopt op zijn eigen tempo. Dit kan enkele dagen tot weken duren. Sommige vrouwen kiezen hiervoor omdat het een natuurlijk verloop is; anderen vinden het psychologisch moeilijk om te wachten. Bloeding en pijn kunnen vrij hevig zijn. Pijnstilling (ibuprofen of paracetamol) helpt.
Medicamenteus beleid: de verloskundige of gynaecoloog schrijft misoprostol voor, een medicijn dat de baarmoeder stimuleert samen te trekken en het zwangerschapsweefsel uit te stoten. Dit versnelt het proces. Er volgt hevige bloeding en pijn gedurende enkele uren na het innemen van het medicijn. Pijnstilling is noodzakelijk.
Curettage (chirurgisch): onder plaatselijke of algehele verdoving wordt het zwangerschapsweefsel via de baarmoederhals verwijderd. Dit is de snelste methode. Risico’s zijn infectie en beschadiging van het baarmoederslijmvlies (zeldzaam). Na de ingreep herstellen de meeste vrouwen snel.
Herstel na een miskraam
Lichamelijk herstel: na een miskraam duurt het doorgaans twee tot zes weken voor de eerste menstruatie terugkeert. De eerste menstruatie kan heviger zijn dan normaal. Het baarmoederslijmvlies herstelt zich en de cyclus normaliseert in de meeste gevallen snel. Medisch gezien is er geen reden om te wachten met opnieuw proberen na een miskraam, tenzij de verloskundige of gynaecoloog dat specifiek adviseert. Sommige stellen wachten bewust één of twee cycli, zodat de uitgerekende datum makkelijker te berekenen is bij een volgende zwangerschap, maar dit is geen medische eis.
Emotioneel herstel: een miskraam is een verlies, ook als de zwangerschap vroeg was en ook als de buiten eraan niet zichtbaar was. Gevoelens van verdriet, rouw, schuldgevoel, angst voor een volgende zwangerschap en woede zijn allemaal normaal. Er is geen voorgeschreven tijdlijn voor rouw; het is een persoonlijk proces.
Praat erover: veel vrouwen en stellen houden een miskraam geheim vanwege het taboe dat eromheen hangt. Maar praten over het verlies, met een partner, een vertrouwde vriend of een professionele begeleider, helpt bij de verwerking. Er zijn ook specifieke lotgenotengroepen en online gemeenschappen voor mensen die een miskraam hebben meegemaakt.
Recidiverende miskramen
Twee of meer miskramen op rij worden recidiverende (of habituele) miskramen genoemd. Dit treft naar schatting één à twee procent van de stellen. Bij twee of meer miskramen is onderzoek naar de oorzaak zinvol en wordt aanbevolen.
Het onderzoek omvat: bloedonderzoek (antifosfolipidensyndroom, een stollingsstoornis die miskramen veroorzaakt, en te behandelen is met aspirine en heparine), chromosomenonderzoek van beide partners, echo van de baarmoeder (anatomische afwijkingen), en eventueel schildklier- en hormoononderzoek.
Bij antifosfolipidensyndroom is behandeling met aspirine en laagmoleculairgewicht heparine tijdens de zwangerschap effectief en sterk vermindert het risico op een volgende miskraam. Bij anatomische afwijkingen zoals een baarmoederseptum kan een kleine operatieve ingreep (hysteroscopie) het probleem verhelpen.
Voor veel stellen met recidiverende miskramen wordt geen verklaarbare oorzaak gevonden ondanks uitgebreid onderzoek. Dit is frustrerend maar de prognose is desalniettemin in de meeste gevallen goed: het merendeel van de stellen met recidiverende miskramen krijgt uiteindelijk een gezond kind.
Zwanger na een miskraam
Een volgende zwangerschap na een miskraam is voor veel vrouwen een emotioneel intensieve periode. De angst dat het opnieuw misgaat is begrijpelijk en vaak intens aanwezig, met name in het eerste trimester. Deze angst vermindert doorgaans na de eerste echo met een goede hartslag. Bespreek met de verloskundige of er een vroege echo mogelijk is ter geruststelling.
De prognose na één miskraam is uitstekend: de kans op een succesvolle volgende zwangerschap is gelijk aan die van vrouwen zonder miskraam in de voorgeschiedenis. Na twee miskramen is de kans op een succesvolle volgende zwangerschap nog steeds boven de zeventig procent; na drie miskramen boven de zestig procent.
Het taboe doorbreken: praten over een miskraam
Een miskraam is een verlies, maar het is een verlies dat vaak in stilte gedragen wordt. Veel mensen vertellen hun zwangerschap pas na de twaalfde week aan anderen, juist omdat de kans op een miskraam dan kleiner is. Het gevolg is dat als er vroeg iets misgaat, nauwelijks iemand weet dat je zwanger was. En dan heb je ook niemand die weet wat je verloren hebt.
Dat taboe heeft meerdere oorzaken. Er is het idee dat een vroege miskraam “gewoon” is, dat het lichaam zelf een selectie maakt en dat je er niet te zwaar aan moet tillen. Er is het gevoel van schaamte, of de angst om anderen te belasten. En er is de onzekerheid over hoe mensen zullen reageren, of ze het wel serieus zullen nemen.
Maar voor degene die het meemaakt, is het wel degelijk serieus. De zwangerschap was echt, ook al was ze kort. De plannen, de gedachten, de voorzichtige hoop, die waren er allemaal al. Een vroeg verlies is niet minder een verlies omdat het vroeg was.
Openheid kan helpen, al hoef je dat niet aan iedereen te vertellen. Het kan al een groot verschil maken om met een paar vertrouwde mensen te praten, je partner, een goede vriendin, een zus. Mensen die niet meteen gaan zeggen dat je nog jong bent, of dat het vast beter is zo, of dat je het vast snel opnieuw kunt proberen. Wat je nodig hebt, is iemand die zegt: dit is erg, en ik ben er voor je.
Als je mensen in je omgeving wilt informeren, kun je gewoon en eerlijk zijn. Je hoeft geen lang verhaal te doen. Iets als “We zijn een zwangerschap verloren en dat is moeilijk” is voldoende. Mensen weten dan dat ze geen grapjes moeten maken over babies, en dat een arm om je schouder welkom is.
Vrienden en familie weten vaak niet hoe ze moeten reageren op een miskraam. Ze zeggen soms dingen die pijn doen, niet uit kwade wil, maar uit ongemak. “Jullie zijn nog jong”, “het was vast niet goed”, “je kunt het snel opnieuw proberen”, dat zijn goedbedoelde woorden die soms aanvoelen als een bagatellisering van je verdriet. Als dat je overkomt, weet dan dat het niet jullie ware mening is, maar een onhandige poging om iets te zeggen.
In Nederland zijn er organisaties en lotgenotengroepen die specifiek ondersteuning bieden na zwangerschapsverlies. De Stichting Zorgkoepel, VOOK (Vereniging van Ouders van Kinderen die zijn Omgekomen tijdens Kinderbaring) en online fora bieden een plek waar je ervaringen kunt delen met mensen die het begrijpen omdat ze het zelf hebben meegemaakt. Die herkenning kan zeer helend zijn.
Praten over een miskraam is niet zwak. Het is een manier om het verlies een plek te geven, en om te voorkomen dat je het alleen draagt.
Angst voor een volgende zwangerschap
Na een miskraam is zwanger worden opnieuw spannend. Die spanning is begrijpelijk en heel normaal. Je weet nu dat het mis kan gaan, en die kennis verandert hoe je een nieuwe zwangerschap beleeft. Veel mensen ervaren niet meer die onbezorgde vreugde van de eerste zwangerschapstest, maar een gemengd gevoel van hoop en voorzichtigheid.
Angst in een zwangerschap na een miskraam is een erkend fenomeen, soms aangeduid als zwangerschapsangst na verlies. Je kijkt anders naar elk symptoom. Als de misselijkheid een dag minder is, schrikt je op. Als er geen beweging is, ga je in je hoofd allerlei scenario’s af. Die waakzaamheid is een beschermingsmechanisme van je brein, maar het kan ook uitputtend zijn.
Veel verloskundigen en gynaecologen bieden bij een zwangerschap na een miskraam een vroege echo aan, soms al rond week zes of zeven. Dat kan geruststellend zijn, al is het ook spannend om te gaan. Een vroege echo toont of er een hartslag is en of de zwangerschap zich op de juiste plek bevindt. Die informatie geeft houvast.
Bepaalde mijlpalen voelen in een zwangerschap na verlies extra zwaar. De week waarin de vorige miskraam plaatsvond, de twaalfde week, de eerste echo, elk van die momenten kan angst en spanning oproepen. Erken dat voor jezelf, en deel het met je partner of verloskundige. Je hoeft die mijlpalen niet alleen door te komen.
Communicatie met je partner is ook in deze zwangerschap cruciaal. Niet iedereen gaat op dezelfde manier om met angst. De een wil elke dag zijn gevoelens bespreken, de ander probeert juist niet te veel vooruit te denken. Dat zijn allebei begrijpelijke reacties, maar als die stijlen te ver uit elkaar liggen, kan dat voor spanning zorgen. Bespreek hoe jullie allebei de zwangerschap beleven, en probeer ruimte te maken voor elkaars manier van omgaan.
Wanneer is psychologische begeleiding zinvol? Als de angst je dagelijks functioneren beïnvloedt, als je niet meer kunt slapen of eten, als je de zwangerschap niet meer kunt genieten ook niet in de mindere mate, als je merkt dat de angst echt het overneemt, dan is het verstandig om hulp te zoeken. Een psycholoog met ervaring in perinatale psychologie kan je helpen om met die angst om te gaan, niet om hem weg te maken, maar om hem een plek te geven zodat hij minder groot wordt.
Cognitieve gedragstherapie en mindfulness-gebaseerde technieken worden goed verdragen tijdens de zwangerschap en zijn effectief gebleken bij angst na zwangerschapsverlies. Je hoeft dus niet te wachten tot na de bevalling voor je hulp zoekt.
Weet ook dat angst en liefde voor je baby naast elkaar kunnen bestaan. Je kunt voorzichtig en beschermend zijn en tegelijkertijd al intens van je kindje houden. Die twee sluiten elkaar niet uit. Veel mensen die na een miskraam zwanger worden, komen op een gegeven moment een punt waarop ze merken dat ze langzaam durven te geloven dat het goed gaat. Dat moment is voor iedereen anders, en er is geen juist tempo.
Een miskraam laat een spoor achter, maar het hoeft het einde niet te zijn. De overgrote meerderheid van mensen die een of meer miskramen heeft gehad, krijgt daarna een gezonde zwangerschap. Dat betekent niet dat het verlies kleiner was, of dat je het snel moet vergeten. Het betekent dat de weg verder gaat, met alles wat je onderweg hebt geleerd over jezelf, over je lichaam en over de mensen naast je.
Een miskraam is voor veel stellen deel van de weg naar een gezin. Het is een verlies dat verdient erkend te worden, besproken te worden en verwerkt te worden in je eigen tempo. En hoewel geen woord het verdriet wegneemt, laat de statistiek zien dat de meeste mensen na een miskraam toch hun kind in de armen krijgen.
De informatie in dit artikel is bedoeld als algemene voorlichting en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg altijd een arts, verloskundige of gynaecoloog voor persoonlijk advies over vruchtbaarheid en zwanger raken.
Veelgestelde vragen
De meest gestelde vragen over dit onderwerp