De zwangerschap begint, en met de zwangerschap begint ook het lijstje van dingen die je lichaam met je doet die je niet had voorzien. Brandend maagzuur dat je wakker houdt. Benen die ’s avonds zo zwaar zijn dat de bank aanvoelt als je enige vriend. Een maag die zelfs de geur van je favoriete eten afwijst. Dit zijn de zwangerschapskwaaltjes, en ze zijn zo normaal als wat, ook al voelen ze ver van normaal.
Dit artikel gaat door de meest voorkomende klachten heen, maar zonder encyclopedisch te worden. Want elk kwaaltje heeft zijn eigen verhaal. Sommige zijn ongemakkelijk maar onschuldig. Andere vragen aandacht. En een paar zijn tekenen van iets dat echt medische zorg nodig heeft.
Brandend maagzuur
Meer dan de helft van alle zwangere vrouwen krijgt er mee te maken, en dan is het ook nog eens het type klacht dat zich uitstekend weet te timen: net als je gaat slapen. De zure smaak achterin de keel. Het brandende gevoel achter het borstbeen. Wakker liggen omdat omdraaien de pijn verergert.
Waarom nu? Twee dingen tegelijk. Progesteron ontspant de sluitspier tussen je maag en je slokdarm, waardoor maagzuur makkelijker omhoog komt. En de groeiende baarmoeder duwt de maag omhoog, wat de druk vergroot. In het derde trimester, als je buik groot is, is er letterlijk weinig plek meer voor je maag. Elke hap is er één te veel.
Wat helpt? Kleinere maaltijden, vaker over de dag verspreid. ’s Avonds niet te laat meer eten. Na het eten nog minstens een halfuur rechtop blijven. Slaap met je hoofd en bovenlichaam iets hoger, een extra kussen of de bedpoten aan het hoofdeinde op verhoging. Vermijd chocolade, koffie, pittig eten en zure dranken, want die irriteren extra.
Vrij verkrijgbare antacida op basis van calciumcarbonaat zijn veilig in de zwangerschap en verlichten snel. Als de klachten aanhouden of ernstig zijn, kan de verloskundige omeprazol of pantoprazol voorschrijven.
Obstipatie
Trage darmen zijn een klassieker. Progesteron ontspant niet alleen de baarmoeder, maar ook de darmwand. De darmbewegingen vertragen, de ontlasting wordt harder, en naar het toilet gaan wordt een project. Wie ook ijzersupplementen gebruikt voor bloedarmoede, heeft dubbel pech: ijzer maakt obstipatie erger.
De remedie klinkt simpel maar vraagt discipline. Meer vezels via groenten, fruit, volkorenproducten en peulvruchten. Minimaal anderhalve liter water per dag, en dan ook echt drinken, niet alleen de intentie. Bewegen helpt, ook een kwartier wandelen stimuleert de darmwerking. Pruimensap of gedroogde pruimen zijn een beproefd middel dat écht werkt.
Lukt het echt niet, dan zijn psylliumvezel of lactulose veilige opties in de zwangerschap. Stimulerende laxeermiddelen zoals bisacodyl zijn het waard om eerst te overleggen met de verloskundige voor je ze gebruikt.
Aambeien
Niemand praat er graag over, maar aambeien in de zwangerschap zijn heel gewoon. Opgezette bloedvaten rond de anus, veroorzaakt door de verhoogde druk in het bekken en de druk van de groeiende baarmoeder op de aderen van het onderlichaam. En obstipatie maakt het erger: persen vergroot de druk.
Je merkt ze aan jeuk, pijn of een branderig gevoel rond de anus. Soms ook bloedverlies, helder rood bloed op het toiletpapier. Dat laatste moet je altijd melden bij de verloskundige, niet om te schrikken, maar zodat andere oorzaken kunnen worden uitgesloten.
Wat helpt: obstipatie voorkomen of behandelen is de belangrijkste stap. Verder: vochtige doekjes of koud water bij het wassen in plaats van droog toiletpapier. Een ijszakje in een doek verlicht de pijn. Hemorroïdencrèmes op basis van lidocaïne of zinkoxide zijn veilig voor kortdurend gebruik. Na de bevalling verdwijnen aambeien bij de meeste vrouwen vanzelf.
Spataderen
Spataderen zijn blauwgroene, zichtbare aders die opzetten in de benen en soms in de schaamlippen. Ze zijn er niet voor niets: je bloedvolume neemt tijdens de zwangerschap met 40 tot 50 procent toe, en de baarmoeder perst de aderen in het bekken samen. De terugvloed van bloed uit de benen verloopt moeizamer, en de aders zetten op onder de druk.
Ze doen soms pijn. Een zwaar, zeurend gevoel in de benen, krampen, jeuk ter hoogte van de aders. Mooi zijn ze ook niet, al is dat voor de meeste vrouwen op dit punt ver naar de achtergrond gezakt.
Steunkousen zijn het meest effectieve middel. Klasse I of II, bij voorkeur ’s ochtends al aangetrokken voor je opstaat, want dan zijn de aders nog niet vol bloed. Verder: beweeg regelmatig, vermijd lang staan op dezelfde plek, leg de benen omhoog als je zit. Slapen op je linkerzij verbetert de bloedstroom terug naar het hart. Na de bevalling nemen spataderen bij de meeste vrouwen sterk af.
Beenkrampen
Midden in de nacht. Een plotselinge, hevige kramp in de kuit die je wakker trekt. Je liegt er niet om: beenkrampen in de zwangerschap kunnen intens pijnlijk zijn en passen slecht bij de nachtrust die je toch al niet optimaal hebt.
De exacte oorzaak is niet helemaal bekend. Mogelijke factoren zijn een tekort aan magnesium of calcium, verminderde circulatie in de benen en de druk van de baarmoeder op zenuwen en bloedvaten. Hoe dan ook, ze komen het meest voor in het tweede en derde trimester.
Wat doe je bij een acute kramp? Strek het been, trek de voet actief naar je toe en masseer de kuit. Sta voorzichtig op en loop een paar stappen. Preventief helpen kuitzakken voor het slapen: ga op je tenen staan, tien keer op en neer. Voldoende magnesium via de voeding helpt ook, noten, donkere bladgroenten en peulvruchten zijn goede bronnen. Als de krampen frequent en hevig zijn, vraag dan je verloskundige om advies over magnesiumsuppletie.
Gezwollen voeten en enkels
Je schoenen passen ’s avonds niet meer. Je enkels zijn tegen het einde van de dag zo opgezet dat je sokken een afdruk achterlaten. Welkom in het derde trimester. Licht oedeem, vochtophoping in de voeten en enkels, is normaal en de meeste vrouwen hebben er in meer of mindere mate last van.
Het extra bloedvolume en de druk van de baarmoeder op de aders in het bekken zorgen ervoor dat vocht zich ophoopt in de onderbenen. Dat wordt ’s avonds erger, na een dag staan of zitten.
Wat helpt: bewegen is beter dan stilzitten. Leg de benen omhoog als je zit. Steunkousen helpen ook hier. Drink voldoende water, want minder drinken maakt het paradoxaal genoeg erger. Beperk zout.
Let op: plotselinge, sterke zwelling van handen en gezicht, zeker als er ook hoofdpijn, visusstoornissen of pijn in de bovenbuik bijkomt, kan wijzen op pre-eclampsie. Bel dan direct je verloskundige.
Carpaal tunnelsyndroom
Tintelingen in de vingers, gevoelloosheid in de handen, pijn die ’s nachts het ergst is: carpaal tunnelsyndroom klinkt als een computerklacht, maar het komt ook voor in de zwangerschap. Vochtretentie vernauwt de carpaaltunnel in de pols en knijpt de nervus medianus samen.
De klachten zitten in de duim, wijsvinger, middelvinger en de helft van de ringvinger. ’s Nachts zijn ze het meest aanwezig, en je wordt er van wakker. Uitschudden van de handen verlicht tijdelijk.
Een polsspalken die je ’s nachts draagt houdt de pols in een neutrale positie en verlicht de druk op de zenuw. Die zijn te koop bij de apotheek of via de fysiotherapeut. Na de bevalling verdwijnen de klachten bij de meeste vrouwen vanzelf als de vochtretentie afneemt.
Striae
Roze of roodpaarse strepen op de buik, borsten, heupen of dijen. Ze ontstaan als de huid snel uitrekt en de middelste laag van de huid scheurt. Of je ze krijgt en hoeveel, is grotendeels genetisch bepaald. Als je moeder er veel had, is de kans groot dat jij dat ook krijgt, ongeacht welke crème je gebruikt.
Dat wil niet zeggen dat smeren nutteloos is. Cacaoboter, amandelolie of shea butter houden de huid soepel en verlichten de jeuk die met het uitrekken gepaard gaat. Maar striae voorkómen? Dat zit niet in een potje. Na de bevalling worden ze lichter van kleur, van rood naar zilvergrijs. Ze verdwijnen nooit volledig, maar ze vallen ook steeds minder op.
Jeukende buik
Naarmate de buik groeit, rekt de huid. En rekkende huid jeukt. Dat is gewoon. Een goede hydraterende lotion of olie helpt de huid soepel te houden. Katoen draagt aangenamer dan synthetisch materiaal. Niet krabben, hoe verleidelijk ook: dat maakt de irritatie erger.
Wanneer wordt jeuk een zorg? Als je last hebt van ernstige, aanhoudende jeuk over het hele lichaam, met name aan de handpalmen en voetzolen, kan dat wijzen op intrahepatische cholestase van de zwangerschap (ICP). Dit is een zeldzame leveraandoening die behandeling vereist vanwege risico’s voor de baby. Meld intensieve jeuk die niet te verklaren is altijd bij de verloskundige.
Rugpijn
Meer dan de helft van alle zwangere vrouwen heeft last van rugpijn. Een groeiende buik verschuift het zwaartepunt van het lichaam naar voren. De buikspieren raken opzij gedrukt en verliezen kracht. De rugspieren nemen het werk over. Relaxine maakt de gewrichtsbanden soepeler, waardoor de stabiliteit van de wervelkolom afneemt.
Bewegen helpt, niet rust. Zwangerschapsyoga en zwemmen zijn zacht voor de gewrichten en versterken de spieren die de rug ondersteunen. Ondersteunende schoenen, een zwangerschapskussen ’s nachts, en ergonomisch zitten overdag maken verschil. Bekkenklachten die meer doen dan alleen rugpijn vragen om begeleiding van een bekkenfysiotherapeut.
Frequent plassen
In het eerste trimester zorgt HCG ervoor dat de nieren actiever worden. In het derde trimester drukt het hoofd van de baby op de blaas. Het resultaat in beide gevallen: vaker naar de wc. En ’s nachts ook.
Dit is niet iets wat je kunt voorkomen, maar je kunt het iets draaglijker maken. Drink minder in de laatste twee uur voor het slapengaan, maar sla het drinken overdag absoluut niet over. Voldoende drinken is echt belangrijk. Cafeïne verhoogt de plasdrang extra, dus minder koffie of frisdrank met cafeïne helpt de situatie niet verder verergeren. Bekkenbodemoefeningen helpen bij lekkage van urine, iets wat ook voorkomt bij niezen, hoesten of lachen in de zwangerschap.
Misselijkheid en braken
Ochtendmisselijkheid heet het, maar wie het kent weet dat de naam niet klopt. Het kan de hele dag duren. Of pas ’s avonds opspeelt. Of precies als je in de trein zit.
In de eerste weken van de zwangerschap is misselijkheid voor veel vrouwen het eerste teken dat er iets verandert. Het hormoon HCG schiet omhoog, en dat beroert de maag. Bij de meeste vrouwen begint het rond week vijf of zes en neemt het af rond week twaalf tot veertien. Een kleine groep heeft er langer last van.
Een lege maag maakt het slechter. Kleine, frequente maaltijden werken beter. Crackers, beschuit of toast voor het opstaan helpen de eerste aanval temperen. Koude gerechten ruiken minder sterk dan warme. Gember in thee of koekjes helpt sommige vrouwen echt. Frisse lucht en goed geventileerde ruimtes helpen bij geurovergevoeligheid.
Als je meer dan drie tot vijf keer per dag braakt, niets kunt binnenhouden, donkere urine hebt of gewicht verliest, bel dan je verloskundige. Er zijn medicijnen die veilig zijn in de zwangerschap en die de situatie echt kunnen verbeteren.
Tandvlees en tanden
Bloedend tandvlees bij het poetsen. Tandvlees dat sneller opzwelt. Dat is zwangerschapsgingivitis, een vervelende bijwerking van de hormonale veranderingen die het tandvlees gevoeliger maken voor bacteriën die er altijd al waren.
Maagzuur en braken zijn een tweede factor. Regelmatig contact van maagzuur met de tanden tast het glazuur aan. De reflex om direct na het braken de tanden te poetsen is begrijpelijk, maar doe het niet meteen. Wacht dertig minuten. In de tussentijd spoelen met water of fluoride-mondspoeling is beter.
Naar de tandarts gaan is gewoon veilig tijdens de zwangerschap. Vertel de assistent dat je zwanger bent. Röntgenfoto’s kunnen als het nodig is, met een loodschort. Een onbehandelde tandinfectie is een groter risico voor je zwangerschap dan de behandeling zelf. Stel noodzakelijke zorg dus niet uit.
Hoofdpijn
Zeker in het eerste trimester komen hoofdpijnen veel voor. Hormonen schommelen, je maakt meer bloed aan, je slaappatroon verandert, en dat vraagt wat van je lichaam. In het derde trimester speelt ook de fysieke belasting een rol: spanning in nek en schouders, lang achter een scherm werken in een te hoge stoel.
Uitdroging is een van de meest voorkomende oorzaken van hoofdpijn die je zelf kunt aanpakken. Drink genoeg water. Eet regelmatig, ook een kleine bloedsuikerdaling kan al een hoofdpijnaanval uitlokken. Let op je houding achter het beeldscherm.
Paracetamol is de enige pijnstiller die als veilig wordt beschouwd in de zwangerschap. Gebruik het spaarzaam en niet structureel elke dag. Ibuprofen, aspirine en de meeste andere pijnstillers worden afgeraden. Twijfel je? Vraag de verloskundige of apotheker.
Wanneer is hoofdpijn een alarmsignaal? Als de pijn hevig en plotseling opkomt en anders voelt dan normaal. Als er ook wazig zien, lichtflitsen of vlekken voor de ogen bijkomen. Als er tegelijkertijd zwelling van handen of gezicht is, of pijn in de bovenbuik. Dit kunnen tekenen zijn van pre-eclampsie. Bel dan direct je verloskundige, ook buiten kantoortijden.
Slaapproblemen
Goed slapen in de zwangerschap wordt naarmate de maanden vorderen een grotere uitdaging. Je bent moe, maar slapen lukt niet. Je komt niet goed liggen, je draait van de ene zij naar de andere, en voor je het weet lig je al een uur wakker.
Op de rug liggen wordt in het derde trimester afgeraden: het gewicht van de baarmoeder kan op de grote bloedvaten drukken en de bloedstroom verminderen. Op de buik kan al vroeg niet meer. Dat laat de linkerzij als beste optie, en niet iedereen slaapt graag op de linkerzij.
Een zwangerschapskussen is niet voor niets populair. Het geeft je buik, rug en knieën tegelijk ondersteuning in zijligging. Dat hoeft geen speciaal zwangerschapskussen te zijn: ook een gewoon lichaamskussen tussen je knieën en een kussen onder je buik geeft al veel steun.
Frequent plassen ’s nachts hoort er bij. Beperk het drinken in de laatste twee uur voor het slapen, maar sla het overdag absoluut niet over. Rusteloze benen, een onrustig tintelend gevoel dat ’s avonds erger wordt, kan te maken hebben met ijzertekort. Als je er veel last van hebt, is het zinvol je ijzerwaarden te laten controleren.
Wanneer zijn kwaaltjes niet meer normaal?
De meeste zwangerschapskwaaltjes zijn vervelend maar onschuldig. Ze horen bij de veranderingen in je lichaam en verdwijnen na de bevalling, of eerder. Maar soms is een klacht meer dan een kwaaltje. Het is belangrijk te weten wanneer je de verloskundige belt en wanneer je rustig kunt afwachten.
Bel bij hevig bloedverlies, ook als het maar één keer is. Een beetje roze verlies of bruine vlekken na seksueel contact zijn soms normaal, maar twijfel nooit. Bel altijd.
Ernstige buikpijn die aanhoudt, of eenzijdige pijn in de onderbuik vroeg in de zwangerschap, verdient een telefoontje. Dat laatste kan wijzen op een buitenbaarmoederlijke zwangerschap.
Hevige hoofdpijn in combinatie met oogklachten, of plotselinge flinke zwelling van handen, voeten en gezicht, zijn mogelijke tekenen van pre-eclampsie. Niet afwachten, meteen bellen.
Minder bewegen van de baby na week twintig is ook een reden om te bellen. Je verloskundige heeft altijd liever dat je belt zonder dat er iets aan de hand is, dan dat je te lang wacht.
Koorts boven de 38,5 graden verdient contact met de verloskundige of huisarts. Sommige infecties kunnen risico’s geven voor de baby als ze onbehandeld blijven.
Onthoud: verloskundigen zijn er voor vragen. Je hoeft niet zeker te weten dat er iets ernstig is. Als je twijfelt, bel je gewoon. Dat is geen overdrijving, dat is precies de goede instelling.
De informatie op deze pagina is bedoeld als algemene voorlichting en vervangt geen medisch advies. Heb je klachten tijdens je zwangerschap die je zorgen baren, of twijfel je of iets normaal is? Neem dan contact op met je verloskundige of huisarts. Zij kennen jouw situatie en kunnen je het beste adviseren.
De informatie in dit artikel is bedoeld als algemene voorlichting en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg je verloskundige of gynaecoloog voor vragen over jouw specifieke zwangerschap.
Veelgestelde vragen
De meest gestelde vragen over dit onderwerp