De geboorte van een kind brengt niet alleen een nieuwe gezinsdynamic maar ook een reeks praktische en financiële veranderingen met zich mee. Verlof en uitkeringen voor ouders zijn in Nederland de afgelopen jaren significant uitgebreid, met name het geboorteverlof (vroeger: vaderschapsverlof) en het betaalde ouderschapsverlof. Toch weten veel (aanstaande) ouders niet precies waar ze recht op hebben. Dit artikel geeft een volledig overzicht van alle verlofvormen die verband houden met de geboorte van een kind, inclusief de financiële regelingen die daarvoor gelden.
Zwangerschaps- en bevallingsverlof (voor de barende ouder)
De barende ouder heeft recht op zwangerschaps- en bevallingsverlof van minimaal zestien weken. Dit verlof bestaat uit twee delen:
Zwangerschapsverlof: begint uiterlijk zes weken voor de uitgerekende datum (maar mag ook al acht weken voor de uitgerekende datum ingaan als de werkgever hiermee instemt). Het zwangerschapsverlof eindigt bij de bevalling.
Bevallingsverlof: begint op de dag van de bevalling en duurt minimaal tien weken. Als de baby te vroeg is geboren (meer dan zes weken voor de uitgerekende datum), wordt het bevallingsverlof verlengd met het aantal weken dat de baby te vroeg is geboren, tot een maximum van achttien weken bevallingsverlof.
Totaal verlof: het zwangerschaps- en bevallingsverlof samen duurt minimaal zestien weken. Als de bevalling later is dan de uitgerekende datum, wordt het zwangerschapsverlof korter (maar het bevallingsverlof blijft minimaal tien weken). Vroegere bevalling: het zwangerschapsverlof dat over was, schuift automatisch door naar het bevallingsverlof, zodat het totaal altijd minimaal zestien weken is.
Uitkering tijdens zwangerschaps- en bevallingsverlof: het UWV betaalt een uitkering ter hoogte van honderd procent van het dagloon (tot het maximumdagloon). Als je in loondienst bent, regelt de werkgever de aanvraag bij het UWV. Als je zelfstandig ondernemer (zzp’er) bent, moet je de uitkering zelf aanvragen bij het UWV via de ZEZ-regeling (Zelfstandigen en Zwangerschapsverlof) of het zorgverlof voor zelfstandigen (Wet arbeid en zorg, WAZO).
Geboorteverlof (voor de partner)
Sinds 2019 is het vaderschapsverlof uitgebreid en hernoemd naar geboorteverlof. Het geboorteverlof geldt voor de partner van de barende ouder, ongeacht of dat de vader, de meemoeder, of een andere partner is.
Eenmalig geboorteverlof: de partner heeft recht op eenmalig geboorteverlof van eenmaal de wekelijkse arbeidsduur. Bij een fulltime baan van 40 uur per week is dit vijf werkdagen. Dit verlof moet worden opgenomen binnen vier weken na de bevalling. Tijdens dit verlof betaalt de werkgever het volledige loon.
Aanvullend geboorteverlof (WIEG-uitkering): na het eenmalige geboorteverlof heeft de partner recht op vijf weken aanvullend geboorteverlof. Dit verlof kan flexibel worden opgenomen, aaneengesloten of verspreid, binnen zes maanden na de bevalling. Tijdens het aanvullend geboorteverlof betaalt het UWV zeventig procent van het dagloon (tot het maximumdagloon), niet de werkgever. Sommige werkgevers vullen dit aan tot honderd procent, check je arbeidscontract of cao.
In totaal heeft de partner dus recht op zes weken verlof rondom de geboorte: één week volledig betaald (door werkgever) en vijf weken gedeeltelijk betaald (zeventig procent, door UWV).
Ouderschapsverlof: negen weken betaald
Ouderschapsverlof bestaat al langer, maar was tot 2022 volledig onbetaald. Sinds 2 augustus 2022 hebben beide ouders recht op negen weken betaald ouderschapsverlof in het eerste levensjaar van het kind.
Voorwaarden: je moet als werknemer in loondienst zijn; het kind moet jonger zijn dan één jaar op het moment van opname; je neemt het verlof op als deeltijdverlof (minimaal één dag per week, maximaal de volledige werkweek verminderd met één dag), je moet blijven werken tijdens het betaald ouderschapsverlof.
Uitkering: het UWV betaalt zeventig procent van het dagloon (tot zeventig procent van het maximumdagloon) tijdens de negen weken betaald ouderschapsverlof. Ook hier vullen sommige werkgevers dit aan, check de cao of arbeidsovereenkomst.
Onbetaald ouderschapsverlof: naast de negen weken betaald ouderschapsverlof hebben beide ouders recht op zeventien weken onbetaald ouderschapsverlof, in totaal zesentwintig weken per ouder per kind. De zeventien weken onbetaald verlof kunnen worden opgenomen tot het kind acht jaar oud is.
Zzp’ers: zzp’ers hebben geen recht op de WIEG-uitkering of het betaald ouderschapsverlof (dit zijn werknemersregelingen). Zelfstandigen kunnen zich hier niet voor verzekeren via UWV. Sommige zzp’ers regelen dit privé via een AOV (arbeidsongeschiktheidsverzekering met kraamverloftoeslag). Controleer je situatie bij de Belastingdienst of een accountant.
Adoptie- en pleegzorgverlof
Bij adoptie of pleegzorg hebben beide ouders recht op zes weken adoptie- of pleegzorgverlof. De uitkering is honderd procent van het dagloon (via het UWV). Het verlof start op de dag dat het kind feitelijk in het gezin aankomt en moet zijn opgenomen binnen zesentwintig weken na aankomst.
Calamiteiten- en kort verzuimverlof
Als de bevalling begint terwijl je aan het werk bent, of als je partner ineens bevalt en je direct weg moet, heb je recht op calamiteitenverlof. Dit is een recht op verlof voor onverwachte, dringende persoonlijke omstandigheden. De werkgever is verplicht dit toe te staan en het loon door te betalen voor de duur die redelijkerwijs nodig is (in de praktijk: het resterende deel van de werkdag).
Hoe vraag je geboorteverlof en betaald ouderschapsverlof aan?
Geboorteverlof aanvragen: meld de zwangerschap en de verwachte verlofperiode zo vroeg mogelijk bij de werkgever. Er is geen formele aanvraag bij het UWV voor het eenmalige geboorteverlof, de werkgever regelt dit intern. Voor het aanvullend geboorteverlof vraagt de werkgever de WIEG-uitkering aan bij het UWV, maar dit werkt alleen als jij als werknemer het verlof hebt gemeld bij de werkgever.
Betaald ouderschapsverlof aanvragen: meld het verlof bij de werkgever minimaal twee weken van tevoren (of zoveel vroeger als je arbeidscontract vereist). Geef aan hoeveel uren per week je verlof wilt opnemen en voor hoe lang. De werkgever vraagt de uitkering aan bij het UWV.
Timing: het aanvullend geboorteverlof en het betaald ouderschapsverlof kunnen worden gecombineerd of na elkaar worden opgenomen, zolang de deadlines (respectievelijk zes maanden na geboorte en voor het eerste levensjaar van het kind) worden gehaald. Plan dit samen met je partner zodat jullie de zorg voor de baby optimaal kunnen afstemmen op de verlofperiodes.
Verlof en zelfstandigen (zzp’ers)
Zelfstandigen (zzp’ers, freelancers, eigenaren van een eenmanszaak) hebben een ander rechtenpatroon dan werknemers in loondienst:
Zwangerschapsverlof als zzp’er: de barende ouder die zzp’er is, heeft recht op een WAZO-uitkering (Wet Arbeid en Zorg). De uitkering bedraagt honderd procent van het minimumloon (niet van het dagloon, zoals bij werknemers) voor een periode van zestien weken. Je vraagt de WAZO-uitkering zelf aan bij het UWV, uiterlijk twee weken voor de startdatum van het verlof.
Geboorteverlof als zzp’er: een zzp’er die partner is van de barende ouder, heeft geen recht op geboorteverlof of de WIEG-uitkering. Dit zijn werknemersregelingen. Als zzp’er kun je uiteraard wel gewoon stoppen met werken, maar dan zonder enige uitkering.
Betaald ouderschapsverlof als zzp’er: ook het betaald ouderschapsverlof is een werknemersrecht. Zzp’ers hebben hier geen recht op.
Financiële voorbereiding: waar let je op?
Plan ruim van tevoren: de combinatie van geboorteverlof, aanvullend geboorteverlof en betaald ouderschapsverlof kan worden uitgespreid over het eerste levensjaar. Maak een verlofplan met je partner, wie neemt wanneer verlof? Zo kun je de zorg voor de baby optimaal verdelen en de inkomensdaling over een langere periode spreiden.
Check de cao: in veel cao’s zijn aanvullende verlofregelingen opgenomen die ruimer zijn dan de wettelijke minimums. Check of jouw werkgever geboorteverlof aanvult tot honderd procent of meer weken aanbiedt.
Houd rekening met de inkomensdaling: zeventig procent van het dagloon tijdens aanvullend geboorteverlof en betaald ouderschapsverlof betekent dat je er dertig procent op achteruitgaat. Dit klinkt beperkt maar kan substantieel zijn bij een hoger inkomen. Stel indien mogelijk een financiële buffer in voor de eerste maanden na de bevalling.
Verlof bij ziekte van je kind: carendag en zorgverlof
Je hebt verlof geregeld, de opvang staat klaar en dan belt de kinderdagverblijf: koorts, naar huis. Wat zijn je rechten op zo’n moment? Dat hangt af van de situatie en van hoe lang je kind ziek is.
Voor een plotseling ziek kind heb je recht op calamiteitenverlof. Dit is betaald verlof voor de eerste dag of de eerste paar uur, zodat je de zorg kunt regelen. Je hoeft dit in principe niet op te sparen uit je vakantiedagen. Hoe lang je recht hebt op calamiteitenverlof voor dit soort situaties, staat in je cao of arbeidscontract. In veel cao’s is dit één dag per geval.
Als de ziekte langer duurt, schakel je over op kortdurend zorgverlof. Hiervoor heb je recht op maximaal twee keer het aantal uren dat je per week werkt, per jaar. Werk je 32 uur per week, dan heb je dus recht op 64 uur kortdurend zorgverlof per jaar. Je werkgever betaalt tijdens kortdurend zorgverlof minimaal 70 procent van je salaris, maar in veel cao’s is dat gewoon 100 procent.
Is je kind langdurig ziek en zorg je structureel voor hem of haar? Dan kan langdurend zorgverlof een optie zijn. Dat is onbetaald verlof voor maximaal zes keer het aantal uren dat je per week werkt, per jaar. Je werkgever is niet verplicht dit toe te kennen als hij aantoonbaar zwaarwegende bedrijfsbelangen heeft, maar in de praktijk wordt het doorgaans goedgekeurd als de situatie er duidelijk om vraagt.
Een praktisch punt: leg altijd schriftelijk vast dat je zorgverlof opneemt. Stuur een e-mail naar je leidinggevende of HR, zodat er geen misverstand ontstaat over vakantiedagen. Zorgverlof staat los van je vakantierechten en mag daar niet voor worden afgeschreven, tenzij jij daar zelf mee instemt.
Voor zelfstandigen gelden deze rechten niet. Als zzp’er val je terug op je eigen planning, je ziektekostenverzekering en je inkomensbuffer. Dat maakt ziek-kind-situaties als zzp’er flink lastiger. Sommige opdrachtgevers zijn begripvol, maar een garantie op betaalde opvang bestaat niet. Dit is één van de redenen waarom financiële buffers voor zzp’ers met kinderen extra belangrijk zijn.
Verlofplanning als koppel: wie neemt wanneer verlof?
Twee ouders met twee banen en één kind: dat vraagt om planning. Niet alleen de eerste weken na de geboorte, maar ook de maanden daarna. Want ouderschapsverlof mag je spreiden, geboorteverlof heeft zijn eigen tijdvenster en je vakantiedagen tel je daar ook nog bij op.
Begin met het geboorteverlof van de partner. Dat vijf weken aanvullend verlof moet binnen zes maanden na de geboorte worden opgenomen. Dat is een harde grens. Wacht je te lang met plannen, vervalt het recht. Het loon tijdens dit verlof wordt via UWV uitbetaald, maar de werkgever verwerkt dit in de salarisadministratie. Neem dus ruim voor de bevalling contact op met HR.
Daarna komt het ouderschapsverlof. Negen van de zesentwintig weken zijn betaald via UWV, de rest is onbetaald. Je mag die negen betaalde weken niet volledig op één moment opnemen als je je baan deeltijd wilt blijven doen. Maar je mag ze ook in een keer opnemen als je tijdelijk helemaal stopt met werken. Bespreek met je werkgever welke variant het beste past bij de planning van het team.
Als koppel is het slim om te kijken wie wanneer verlof opneemt. Neem je tegelijk verlof, dan heb je allebei minder inkomen in dezelfde periode. Wissel je elkaar af, dan is er altijd een ouder met (bijna) volledig inkomen. Financieel is dat stabieler, zeker als je een hypotheek hebt die op twee inkomens is gebaseerd.
Denk ook aan de opvangplanning. Kinderopvang heeft vaak een wachtlijst van maanden. Als jij tien weken ouderschapsverlof opneemt maar daarna niet meteen een plek hebt bij de opvang, sta je voor een gat. Plan het verlof en de opvangplek dus in samenhang. Sommige ouders kiezen ervoor om hun ouderschapsverlof op te nemen in blokken die aansluiten op de overgang van thuis naar opvang, zodat de baby of peuter rustig kan wennen.
Wil de ene ouder meer thuis zijn en de andere meer werken? Dat is een persoonlijke keuze. Maar kijk ook naar de langetermijneffecten op pensioen en loopbaan. Wie structureel minder werkt, bouwt minder op. Dat is geen argument om het niet te doen, maar het is een factor om mee te nemen in het gesprek.
Ouderschapsverlof in deeltijd of aaneengesloten: wat werkt beter?
Je hebt recht op zesentwintig weken ouderschapsverlof per kind. Negen weken daarvan zijn betaald via UWV op 70 procent van je dagloon, gemaximeerd op 70 procent van het maximum dagloon. De resterende zeventien weken zijn onbetaald. Maar hoe je die weken invult, mag je tot op zekere hoogte zelf bepalen.
De meest voorkomende vormen zijn: aaneengesloten verlof (een of meer weken achter elkaar helemaal vrij) en deeltijdverlof (minder uren per week werken, verspreid over een langere periode). Beide opties hebben voor- en nadelen en de beste keuze hangt af van je werk, je kind en je financiën.
Aaneengesloten verlof geeft rust. Je bent er écht, zonder werkoverleg tussendoor. Voor jonge baby’s is dat fijn: jij bent aanwezig in een periode dat alles nieuw is. Het nadeel is dat een langere aaneengesloten periode ook een langere periode is met lager inkomen. Als je een fulltime baan hebt en vier maanden voor de helft betaald wordt, merkt je dat op de bankrekening.
Deeltijdverlof is populair bij ouders die niet volledig willen stoppen met werken maar wel meer tijd thuis willen. Je werkt bijvoorbeeld vier dagen in plaats van vijf gedurende anderhalf jaar. Dat is een zachte landing, zowel voor jou als voor je kind. Het nadeel: je blijft lang in een tussenpositie. Je bent niet echt helemaal aanwezig, maar ook niet volledig op het werk. Sommige ouders vinden dat vermoeiend.
Betaald ouderschapsverlof mag je niet in deeltijd opnemen op een manier waardoor je arbeidspatroon in de verlofperiode sterk afwijkt van wat je normaal werkt, tenzij je werkgever daarmee instemt. Wil je het flexibel indelen, bespreek dat dan vroeg met je werkgever. Werkgevers zijn verplicht verlofaanvragen serieus te overwegen, maar mogen het weigeren als er zwaarwegende bedrijfsbelangen zijn.
Een tip die niet overal wordt gegeven: combineer deeltijdverlof met een aanpassing van je opvangcontract. Als je minder werkt, hoef je ook minder opvangdagen af te nemen. Dat scheelt direct in kosten. Vergeet niet dat je kinderopvangtoeslag ook aanpast aan je nieuwe uren, dus verander je gegevens bij de Belastingdienst zodra je minder gaat werken.
Verlof en je pensioen: wat bouw je op?
Pensioen is het onderwerp dat ouders het minst nadenken over tijdens het verlof, maar dat op de lange termijn het meeste verschil maakt. Want tijdens sommige vormen van verlof bouw je minder pensioen op, of helemaal niet.
Tijdens zwangerschaps- en bevallingsverlof bouw je gewoon pensioen op. Hetzelfde geldt voor geboorteverlof van de partner en voor betaald ouderschapsverlof. De uitkering die UWV betaalt, wordt behandeld als loon voor pensioendoeleinden in de meeste pensioenregelingen. Controleer dit wel bij je eigen pensioenfonds, want dit verschilt per regeling.
Tijdens onbetaald ouderschapsverlof ligt het anders. Je werkt niet, je verdient niet en in de meeste gevallen bouw je dus ook geen pensioen op. Hoe lang dat onbetaald verlof duurt en hoeveel weken dat zijn, bepaalt hoeveel pensioenjaren je mist. Zeventien onbetaalde verlofweken lijkt kort, maar als je meerdere kinderen krijgt en elke keer zeventien weken onbetaald verlof opneemt, loopt het pensioengat over de jaren op.
Sommige pensioenregelingen bieden de mogelijkheid om de pensioenpremie tijdens onbetaald verlof vrijwillig door te betalen. Je betaalt dan zowel het werknemersdeel als het werkgeversdeel zelf. Dat is duur, maar kan de moeite waard zijn als je een goed pensioen belangrijk vindt. Vraag je pensioenfonds of werkgever om de exacte voorwaarden.
Voor zzp’ers is pensioenopbouw sowieso een eigen verantwoordelijkheid. Verlof opnemen als zzp’er betekent automatisch minder inkomen, wat vaak ook minder ruimte geeft voor pensioensparen. Wie als zzp’er een gezin sticht, doet er goed aan vooraf een financieel plan te maken dat rekening houdt met de verlofperiode én de pensioenopbouw daarna.
Tot slot: sommige ouders compenseren het pensioengat door na het verlof tijdelijk wat meer te sparen of te beleggen. Dat is niet verplicht, maar als je bewust bent van het gat, kun je er ook bewust iets aan doen. Een gesprek met een onafhankelijk financieel adviseur is zeker het overwegen waard als je structureel minder gaat werken na de komst van kinderen.
De informatie in dit artikel is bedoeld als algemene voorlichting en vervangt geen professioneel financieel of juridisch advies. Raadpleeg een specialist voor jouw persoonlijke situatie.
Veelgestelde vragen
De meest gestelde vragen over dit onderwerp