Je bent niet de eerste die ernaar zoekt. En je zult niet de laatste zijn. De vraag of je het geslacht van je baby kunt beïnvloeden is zo oud als de mensheid zelf. Van mythes over de maankracht tot het advies van je buurvrouw die drie zoons heeft, er zijn altijd mensen geweest die er iets op wilden verzinnen. De eerlijke conclusie vooraf: geen enkele niet-medische methode is wetenschappelijk bewezen effectief. Maar de redenering achter sommige methodes is biologisch interessant genoeg om serieus te bespreken. Dit is wat we weten, en wat niet.
Hoe geslacht biologisch wordt bepaald
Het geslacht van een baby wordt bepaald door de zaadcel die de eicel bevrucht. Elke zaadcel draagt ofwel een X-chromosoom ofwel een Y-chromosoom. Een eicel bevat altijd een X-chromosoom. Een X-zaadcel plus een X-eicel geeft een meisje. Een Y-zaadcel plus een X-eicel geeft een jongen.
In een normale zaadlozing zijn er ruwweg evenveel X-zaadcellen als Y-zaadcellen. De kans is bij elke bevruchting op papier vrijwel 50-50. In de praktijk worden er iets meer jongens dan meisjes geboren, de verhouding is ongeveer 105 jongens op 100 meisjes. Biologen denken dat Y-zaadcellen iets vaker de eicel bereiken, maar het verschil is minimaal.
Alle methodes die claimen het geslacht te kunnen beïnvloeden, proberen ofwel de kans te vergroten dat de juiste zaadcel als eerste aankomt, ofwel de overlevingscondities voor één type zaadcel te verbeteren. De vraag is of dat in de praktijk ook echt zo werkt.
Een biologische nuance die daarbij relevant is: het tijdstip waarop de eicel de eileider verlaat en beschikbaar is voor bevruchting, is variabel. De eicel is maar 12 tot 24 uur beschikbaar. Zaadcellen kunnen in de vrouwelijke geslachtsorganen tot vijf dagen overleven. Welke zaadcel als eerste aankomt, hangt af van timing, overleving in het milieu van de baarmoeder en puur toeval. Die combinatie is niet eenvoudig te sturen.
De Shettles-methode uitgelegd
In de jaren zestig en zeventig ontwikkelde gynaecoloog Landrum Shettles een theorie die grote populariteit kreeg, ook in Nederland. Zijn boek How to Choose the Sex of Your Baby was jarenlang een bestseller. Zijn redenering: Y-zaadcellen, die een jongen geven, zijn kleiner, lichter en sneller dan X-zaadcellen. X-zaadcellen zijn groter, zwaarder en langzamer, maar overleven langer in het vaginale milieu.
Zijn advies voor wie een jongen wil: seks zo dicht mogelijk op de eisprong of op de eisprong zelf, zodat de snelle Y-zaadcellen als eerste aankomen. Zijn advies voor wie een meisje wil: seks twee tot vier dagen voor de eisprong staken, zodat de langzamere maar hardere X-zaadcellen de Y-zaadcellen overleven tegen de tijd dat de eisprong plaatsvindt.
Klinkt logisch. Maar klopt het? Latere, goed gecontroleerde studies hebben de Shettles-methode niet kunnen bevestigen. Een veelciteerd onderzoek uit 1995 in het New England Journal of Medicine vond geen verband tussen het tijdstip van seks in de cyclus en het geslacht van de geboren baby. Ze volgden meer dan 200 vrouwen die bewust bijhielden wanneer ze vrijen en vergeleken dat met de geslachten van de kinderen. Geen patroon.
De biologische premisse dat X en Y-zaadcellen zo sterk van snelheid en overleving verschillen is ook betwist door latere microbiologische studies. De individuele variatie tussen zaadcellen van dezelfde lozing is groter dan het gemiddelde verschil tussen X en Y-zaadcellen. De praktijk is grilliger dan Shettles suggeereerde.
De timing-methode: vroeg voor eisprong voor meisje, op eisprong voor jongen
Los van Shettles bestaat er een eenvoudiger timing-methode die op dezelfde premisse stoelt. Het idee: als je op of net na de eisprong vrijt, maken de snellere Y-zaadcellen meer kans. Als je twee tot vier dagen voor de eisprong vrijt en daarna stopt, overleven de taaiere X-zaadcellen langer en bevrucht een X-zaadcel de eicel.
Op papier klinkt de logica redelijk. Maar in de praktijk is de eisprong niet zo precies te bepalen als methodes als ovulatietests suggereren. Een positieve LH-test geeft aan dat de eisprong aanstaande is, maar de exacte timing kan variëren. En zaadcellen hebben individuele levensduur. De gedachte dat je door drie dagen te wachten alle Y-zaadcellen ‘uitput’, klopt niet. Zaadcellen worden niet goed in één categorie opgedeeld.
Sommige stellen combineren de timing-methode met de Shettles-methode. Dat geeft ze het gevoel van controle, maar verandert de statistische uitkomst niet aantoonbaar. De kans op een jongen of meisje blijft bij elke bevruchting vrijwel 50-50, ongeacht het tijdstip in de cyclus.
Het dieet-theory: zuur, alkalisch en het Maas-dieet
Een andere populaire theorie draait om voeding. Het Maas-dieet, vernoemd naar Nederlander Joseph Maas, stelt dat een voeding rijk aan kalium en natrium de kans op een jongen vergroot, en een voeding rijk aan calcium en magnesium de kans op een meisje. De gedachte: de samenstelling van cervixslijm en de omgeving in de vagina wordt beïnvloed door wat je eet, en die omgeving zou gunstiger zijn voor Y of X-zaadcellen.
Het zuur-base-principe valt hier ook onder. Y-zaadcellen zouden gevoeliger zijn voor een zure omgeving. X-zaadcellen zouden beter overleven in een alkalisch milieu. Wie een jongen wil, zou dan alkalisch voedsel eten en soda douches gebruiken om het vaginale milieu te alkaliseren.
Wetenschappelijk bewijs voor deze dieettheorieën ontbreekt grotendeels. Het vaginale milieu heeft een stabiele zuurgraad die beschermt tegen infecties. Die zuurgraad is niet eenvoudig te wijzigen via voeding, en het is niet aangetoond dat tijdelijke wijzigingen invloed hebben op geslachtskeuze. Sommige versies van het Maas-dieet bevatten ook grote hoeveelheden zout en kalium die bij langdurig gebruik gezondheidsrisico’s meebrengen.
Het probleem met dieetmethodes is ook methodologisch. Als de vrouw die het Maas-dieet volgt daarna een jongen krijgt, is de conclusie snel getrokken. Maar de kans op een jongen was sowieso al bijna 50 procent. Zonder een grote gecontroleerde studie is het onmogelijk te zeggen of het dieet iets heeft bijgedragen.
Seksposities als factor bij geslachtsselectie
Shettles had ook een theorie over posities. Diepe penetratie zou zaad dichter bij de baarmoederhals deponeren, gunstig voor de snelle Y-zaadcellen die dan de minste afstand hoeven af te leggen. Ondiepe penetratie zou de reis langer maken en de kansen voor de robuustere X-zaadcellen vergroten.
De wetenschappelijke basis is net zo mager als voor de rest van de Shettles-methode. Zaadcellen zijn klein en behendig. Ze zwemmen actief door het cervixslijm en het maakt in de praktijk geen meetbaar verschil op welke plek in de vagina ze zijn gedeponeerd. De baarmoederhals trekt actief zaadcellen aan via biochemische signalen. Of ze twee of vijf centimeter verder beginnen, verandert de race nauwelijks.
Bovendien zijn posities die diepe penetratie geven persoonlijk en variëren ze per stel. Wat voor het ene stel ‘diep’ is, is voor het andere normaal. De theorie veronderstelt een homogeniteit die er biologisch niet is.
Wat de wetenschap zegt: consistent geen bewijs
Als alle methodes naast elkaar worden gelegd, is de conclusie helder. Grote epidemiologische studies laten geen consistent verband zien tussen timing, dieet, positie of enige andere thuismethode en het geslacht van een geboren kind. Als de methodes werkten, zou je dat in populatiedata moeten zien: stellen die de Shettles-methode toepassen zouden statistisch significant meer jongens of meisjes moeten krijgen dan stellen die niets doen. Dat is niet wat de data laten zien.
Eén interessante uitzondering: extreme omstandigheden. Er is epidemiologisch bewijs dat bij ernstige honger, langdurige stress of extreme hitte de geslachtsverhouding bij geboorte licht verschuift, in de meeste gevallen naar meer meisjesgeboortes. Biologen vermoeden dat dit een evolutionair mechanisme is: in barre omstandigheden zijn meisjes statistisch minder kostbaar voor de groep, terwijl jongens meer energie kosten om groot te brengen. Maar dit zijn extreme situaties die niets te maken hebben met methodes die stellen thuis kunnen toepassen.
Een recente overzichtsstudie in het tijdschrift Human Reproduction Update analyseerde tientallen onderzoeken naar timing en geslacht. De conclusie: er is geen betrouwbaar bewijs dat het tijdstip van geslachtsgemeenschap in de cyclus invloed heeft op het geslacht van het kind. De biologische loterij wordt per bevruchting opnieuw gespeeld.
Geslachtsselectie via IVF: wél mogelijk, niet zonder ethische vragen
Er is één manier om het geslacht van een kind met grote zekerheid te kiezen: preïmplantatie genetische diagnose bij IVF. Daarbij worden embryo’s buiten het lichaam bevrucht, genetisch getest, en uitsluitend embryo’s van het gewenste geslacht worden teruggeplaatst. De zekerheid is hoog, rond de 99 procent.
In Nederland is dit alleen toegestaan als er sprake is van een geslachtsgebonden erfelijke aandoening, een ziekte die alleen jongens of alleen meisjes treft. Hemofilie of Duchenne spierdystrofie zijn klassieke voorbeelden. Sociale geslachtsselectie, het kiezen van het geslacht puur op voorkeur, is hier verboden. In sommige andere landen, zoals de Verenigde Staten, is het wel mogelijk maar kost het tienduizenden euro’s en is het omgeven met ethische discussies over het selecteren van eigenschappen van kinderen.
De vraag of je dit zou willen, is ook een persoonlijke vraag. IVF is zwaar, zowel lichamelijk als emotioneel en financieel. Hormoonbehandelingen, eicelpuncties, meerdere pogingen, de onzekerheid. Het inzetten van die procedure puur voor geslachtskeuze is een afweging die de meeste stellen, als ze er goed over nadenken, anders maken dan in de eerste impuls.
Waarom geslacht accepteren ook een waardevolle keuze is
Er is ook een andere manier om naar deze vraag te kijken. Veel stellen die echt een voorkeur hadden voor een bepaald geslacht, beschrijven achteraf dat die voorkeur vrijwel onmiddellijk wegviel zodra het kind er eenmaal was. Het kind dat je krijgt is het kind dat je wilt, ook als je het van tevoren anders had voorgesteld.
Dat gezegd hebbende, is een voorkeur ook gewoon menselijk. Het is niet raar om te hopen op een meisje of een jongen. Soms komt die voorkeur voort uit persoonlijke ervaringen, uit de samenstelling van het gezin, uit een wens om een bepaalde band te ervaren. Die voorkeur hoeft niet weggerationaliseerd te worden.
Maar als je die hoop koppelt aan methodes die wetenschappelijk niet werken, loop je het risico teleurgesteld te zijn als het toch anders uitvalt. Terwijl je een gezond, gewild kind hebt gekregen. En de vreugde over dat kind, ongeacht het geslacht, is in de meeste gezinnen zo overweldigend dat de eerdere voorkeur in het niet valt.
De energie die je steekt in het kiezen van methodes, kun je ook steken in de zwangerschap zelf. In de voorbereiding op alles wat er na de geboorte komt, ongeacht het geslacht. Want dat zijn de dingen die er echt toe doen. Stellen die na meerdere kinderen van hetzelfde geslacht écht een andere wens hebben, begrijpen ze die wens ook beter als ze weten wat er biologisch achter zit. En weten dat de loterij eerlijk is.
Gender disappointment: als de uitkomst tegenvalt
Er is een begrip dat relatief weinig besproken wordt maar heel reëel is: gender disappointment. Het teleurgesteld zijn over het geslacht van je kind. Dat klinkt ongemakkelijk, want je wilt toch gewoon een gezond kind? Dat klopt. En toch is de teleurstelling bij een uitkomst die niet je voorkeur heeft, een menselijke reactie die niet weggeredeneerd hoeft te worden.
Gender disappointment komt vaker voor dan mensen denken, bij zowel vrouwen als mannen. Soms bij een eerste kind, vaker bij een tweede of derde kind van hetzelfde geslacht als het eerste. De verwachting was anders dan de werkelijkheid. En dat voelt, even, als verlies.
Wat helpt: de teleurstelling erkennen zonder er een oordeel aan te koppelen. Het is geen slechte moeder die even verdrietig is om het geslacht van haar kind. Het is ook geen signaal dat je het kind niet wilt. In de overgrote meerderheid van de gevallen verdwijnt de teleurstelling volledig zodra het kind er is, of soms al eerder in de zwangerschap. De band die je opbouwt met je kind is geen gevolg van het geslacht. Het is een gevolg van het kind zelf.
Als de teleurstelling aanhoudt of intens is, is het zinvol om erover te praten, met een partner, een vertrouwde vriend of een therapeut. Er zijn ook online communities van mensen die gender disappointment erkennen als iets wat je mag voelen. Dat normaliseren is geen goedkeuring van geslachtsvoorkeur, het is erkenning van een menselijke emotie.
Wat stellen kunnen verwachten van methodes die ze toch proberen
Als je nu de Shettles-methode of het Maas-dieet wilt proberen, ondanks alles wat hierboven staat, wat kun je dan verwachten?
Eerlijk antwoord: je kans is en blijft vrijwel 50-50. Een deel van de stellen die de Shettles-methode toepast, krijgt het gewenste geslacht. Dat deel is statistisch niet groter dan het deel dat niets probeert. Maar omdat je het bewust hebt geprobeerd, voelt het als bevestiging als het klopt. En als het niet klopt, was de methode toch niet helemaal goed uitgevoerd.
Dat is het probleem met methodes zonder wetenschappelijke basis: ze zijn niet falsifieerbaar in het dagelijks gebruik. Je kunt altijd een reden vinden waarom het niet werkte. En als het wel werkte, is het toeval.
Er is ook een praktisch nadeel aan sommige methodes. De Shettles-methode voor een meisje raadt aan om te stoppen met vrijen vlak voor de eisprong. Dat is precies de periode met de hoogste zwangerschapskans. Als je die methode strikt volgt, verklein je daarmee niet het geslacht maar de kans op zwangerschap überhaupt. Wil je sneller zwanger worden, dan past de meisjes-timing van Shettles daar niet goed bij.
Het Maas-dieet voor jongens schrijft veel kalium en natrium voor en weinig calcium. Een calciumtekort over langere tijd is slecht voor de botten en de algemene gezondheid. Als je het dieet volgt terwijl je ook probeert zwanger te worden, loop je het risico dat je lichaam de zwangerschap ingaat met een suboptimale nutriëntenstatus.
Wat doet geslacht er eigenlijk toe bij opvoeding?
Een vraag die zelden gesteld wordt in de context van geslachtsselectie: maakt het geslacht van je kind echt zo veel uit voor de band die je opbouwt?
Onderzoek naar ouder-kindrelaties laat zien dat de kwaliteit van die band weinig afhankelijk is van het biologische geslacht van het kind. Ouders die geloofden dat ze een betere band zouden hebben met een kind van een bepaald geslacht, beschreven na de geboorte dat die verwachting niet uitkwam. De band die je hebt met je kind wordt bepaald door hoe je met dat kind omgaat, niet door het chromosomenpakket.
Geslacht bepaalt ook steeds minder. Meisjes en jongens doen anno nu dezelfde sporten, spelen met hetzelfde speelgoed, kiezen dezelfde studies en beroepen. De ideeën die mensen hebben over wat het opvoeden van een jongen of meisje anders maakt, zijn voor een groot deel culturele projecties, geen biologische realiteiten. Een vader die droomt van voetballen met zijn zoon kan net zo goed voetballen met zijn dochter. Een moeder die moeder-dochteractiviteiten in gedachten had, vindt die ook met een zoon.
Dat is geen relativering van de voorkeur. Het is een perspectief dat helpt als de uitkomst anders is dan gehoopt. En dat perspectief heeft niets te maken met methodes en alles met hoe je naar je kind kijkt.
De vraag of je het geslacht kunt beïnvloeden verdient dus twee antwoorden. Het eerste is wetenschappelijk: nee, niet op een aantoonbare manier zonder medische ingreep. Het tweede is menselijk: de wens is begrijpelijk, de teleurstelling bij een andere uitkomst is reëel, en de liefde voor het kind dat je krijgt, ongeacht het geslacht, is bijna altijd groter dan je van tevoren kunt inschatten. Die twee antwoorden hoeven niet te botsen. Je kunt hopen op een bepaald geslacht en tegelijk weten dat de kans 50-50 is. En je kunt de uitkomst accepteren, wat die ook is, zonder het gevoel dat je tekortgeschoten bent in het proberen.
De informatie in dit artikel is bedoeld als algemene voorlichting en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg altijd een arts, verloskundige of gynaecoloog voor persoonlijk advies over vruchtbaarheid en zwanger raken.
Veelgestelde vragen
De meest gestelde vragen over dit onderwerp