Als de uitgerekende datum voorbijgaat of als er medische redenen zijn om de bevalling niet verder af te wachten, kan de gynaecoloog of verloskundige een inleiding van de bevalling aanbieden. In Nederland worden jaarlijks tienduizenden bevallingen ingeleid. Toch weten veel vrouwen vooraf weinig over wat een inleiding inhoudt, hoe lang het duurt en wat de voor- en nadelen zijn. Dit artikel bespreekt wanneer een inleiding wordt aangeboden, welke methoden er zijn en wat je kunt verwachten.
Wanneer wordt een inleiding aangeboden?
Een inleiding van de bevalling wordt overwogen als afwachten voor moeder of baby een groter risico vormt dan het starten van de bevalling. Veelvoorkomende medische indicaties zijn:
Overtijd (serotien): in Nederland wordt na week 41 inleiding aangeboden, omdat het risico op complicaties (met name placentair falen) na die termijn toeneemt. Na week 42 neemt dit risico significant toe. In overleg met de verloskundige en gynaecoloog kan de vrouw kiezen voor inleiding of voor intensievere monitoring (CTG en echo) als ze liever afwacht.
Voortijdig breken van de vliezen (PROM) zonder weeën: als de vliezen breken maar de weeën niet spontaan beginnen, wordt doorgaans na 24 uur een inleiding aangeboden in verband met het risico op infectie (chorioamnionitis).
Pre-eclampsie of hoge bloeddruk: om verdere verslechtering voor moeder of baby te voorkomen.
Zwangerschapsdiabetes met onvoldoende instelling: als de bloedsuikers niet goed gereguleerd zijn en de baby te snel groeit.
Groeivertraging van de baby (IUGR): als de baby te weinig groeit door placentaire problemen.
Andere medische indicaties: zoals een doorgemaakt syndroom van Hellp, foetale nood, of een zwangerschap bij een vrouw met een ernstige chronische aandoening.
Sociale inleiding (op verzoek): in sommige gevallen kan een inleiding worden aangevraagd zonder medische indicatie, bijvoorbeeld bij extreme angst voor de bevalling (tokifobie) of om logistieke redenen. Of en wanneer dit wordt aangeboden, verschilt per zorgverlener en per ziekenhuis.
Hoe werkt een inleiding?
Er zijn verschillende methoden om de bevalling in te leiden. Welke methode wordt gebruikt, hangt af van de rijpheid van de baarmoedermond (de cervix) en de situatie van de moeder en baby.
Beoordeling van de cervix: de gynaecoloog of verloskundige beoordeelt de cervix met een inwendig onderzoek en kent een Bishopscore toe. De Bishopscore beoordeelt de zachtheid, de lengte, de ontsluiting, de positie en de indaling van het hoofd van de baby. Een hoge score (boven 8) betekent een rijpe cervix die klaar is voor inleiding. Een lage score betekent dat de cervix eerst moet worden rijp gemaakt (cervixrijping).
Prostaglandinen (cervixrijping): bij een onrijpe cervix worden prostaglandinen toegediend om de cervix zachter en korter te maken. Dit kan via een vaginale gel (Prepidil), een vaginale zetpil (Cervidil) of een vaginale tablet. De prostaglandinen worden in het ziekenhuis toegediend en werken over een periode van zes tot twaalf uur of langer. Soms zijn meerdere doses nodig. Na de prostaglandinen begint de baarmoeder te reageren en kunnen spontane weeën ontstaan. Als dat niet voldoende is, volgt de volgende stap.
Ballonkatheter: een andere methode van cervixrijping is het plaatsen van een ballonkatheter in de baarmoederhals. De ballon wordt opgeblazen en oefent mechanische druk op de baarmoederhals, wat de cervixrijping stimuleert. De ballon blijft twaalf tot vierentwintig uur zitten. Deze methode kan ook thuis worden ingeleid (ambulante inleiding), wat voor sommige vrouwen comfortabeler is.
Vliezen breken (amniotomie): als de baarmoederhals voldoende rijp is en/of als de spontane weeën niet sterk genoeg zijn, kan de gynaecoloog de vliezen kunstmatig breken met een speciaal haakje. Dit versterkt de weeën bij de meeste vrouwen.
Oxytocine-infuus: als de weeën na het breken van de vliezen onvoldoende zijn, wordt een oxytocine-infuus gestart. Oxytocine (het synthetische weeënhormoon) stimuleert de baarmoedersamentrekkingen. De dosering wordt geleidelijk opgehoogd totdat de weeën een goed patroon hebben. Continue CTG-monitoring is verplicht bij een oxytocine-infuus.
Hoe lang duurt een inleiding?
Een inleiding duurt doorgaans langer dan een spontane bevalling, zeker als de cervix nog niet rijp is. Bij een onrijpe cervix kan de totale duur van cervixrijping tot geboorte meer dan 24 tot 48 uur zijn. Dit is normaal en hoeft niet te betekenen dat het niet goed gaat.
Factoren die de duur beïnvloeden: de rijpheid van de cervix bij aanvang, of dit de eerste of een latere bevalling is (bij tweede en latere bevallingen verloopt de inleiding doorgaans sneller), de dosering en het type inductiemethode, en de individuele reactie van de baarmoeder op de inductiemiddelen.
Wat zijn de risico’s van een inleiding?
Een inleiding heeft, net als elke medische ingreep, risico’s. Het is belangrijk deze af te wegen tegen de risico’s van afwachten.
Hogere kans op een keizersnede: bij vrouwen die worden ingeleid is de kans op een keizersnede hoger dan bij vrouwen die spontaan bevallen, met name bij een onrijpe cervix. Dit geldt echter niet als de inleiding plaatsvindt bij 39 weken of later bij vrouwen met een rijpe cervix: uit grootschalig onderzoek (de ARRIVE-studie) bleek dat inleiding op 39 weken bij laagrisico vrouwen het risico op een keizersnede niet verhoogde ten opzichte van afwachten.
Uterushyperstimulatie: bij te sterke reactie op de prostaglandinen of oxytocine kunnen de weeën te frequent of te sterk worden, wat de baby minder hersteltijd geeft. De verloskundige of gynaecoloog monitort dit continu en past de medicatie aan als nodig.
Navelstrengprolaps: bij het kunstmatig breken van de vliezen kan de navelstreng voor het hoofd van de baby schuiven (navelstrengprolaps). Dit is een zeldzame maar ernstige complicatie die direct een keizersnede vereist. De verloskundige controleert bij het breken van de vliezen of dit niet het geval is.
Pijnintensiteit: de weeën bij een ingeleid bevalling worden door sommige vrouwen als intenser ervaren dan bij een spontane bevalling, deels omdat de overgang van geen weeën naar sterke weeën abrupter kan zijn. Dit kan de vraag naar pijnbestrijding (epiduraal) verhogen.
Wat mag je zelf doen ter voorbereiding?
Er zijn enkele methoden die vrouwen zelf proberen om de bevalling op gang te brengen, hoewel het wetenschappelijk bewijs beperkt is:
Seks: sperma bevat prostaglandinen die de cervix kunnen helpen rijpen. Orgasme stimuleert de afgifte van oxytocine. Er zijn aanwijzingen dat seks rondom de uitgerekende datum de kans op spontane bevalling iets vergroot, maar het bewijs is niet overtuigend. Het is wel veilig als de vliezen nog intact zijn.
Tepelstimulatie: stimulatie van de tepels stimuleert de afgifte van oxytocine. Er zijn studies die laten zien dat dit de kans op spontaan bevallen verhoogt, maar de kwaliteit van het bewijs is wisselend.
Stripping of sweeping: de verloskundige of gynaecoloog kan de vliezen loslossen van de baarmoederhals met een vingerronde beweging. Dit stimuleert de afgifte van prostaglandinen en vergroot de kans op spontane bevalling in de komende 48 uur. Sweeping/stripping is een ingreep die wordt aangeboden door de zorgverlener, niet iets wat je zelf thuis kunt doen.
Lopen en bewegen: lopen en rechtop zijn bevordert de indaling van de baby in het bekken en kan de cervixrijping ondersteunen. Er is geen wetenschappelijk bewijs dat het de bevalling versnelt, maar het schaadt niet en is goed voor de algemene conditie.
Vragen om te stellen aan je verloskundige of gynaecoloog
Als een inleiding wordt aangeboden, zijn dit nuttige vragen: Wat is de reden voor de inleiding? Wat zijn de risico’s als ik afwacht? Wat is de Bishopscore van mijn cervix? Welke methode wordt gebruikt? Hoe lang kan het duren? Kan ik tijdens de cervixrijping thuis zijn? Wat zijn de risico’s van de inleiding? Wat zijn de alternatieven? Een goede verloskundige of gynaecoloog neemt de tijd om deze vragen te beantwoorden en maakt de keuze samen met jou.
De emotionele kant van een inleiding
Een inleiding wordt aangeboden vanuit medische noodzaak, maar dat betekent niet dat de emotionele lading er minder om is. Veel vrouwen hebben zich de bevalling voorgesteld als iets dat vanzelf op gang komt, midden in de nacht misschien, met weeën die langzaam beginnen en rustig groeien. Als blijkt dat dat niet gaat gebeuren en dat de bevalling medisch in gang wordt gezet, kan er een gevoel van teleurstelling opkomen. Dat gevoel is begrijpelijk en hoeft niet te worden weggewuifd.
Sommige vrouwen voelen zich tekortgeschoten, alsof hun lichaam iets niet goed heeft gedaan. Anderen ervaren het als verlies van regie over een van de meest persoonlijke ervaringen van hun leven. Die gevoelens zijn herkenbaar en worden door verloskundigen en gynaecologen serieus genomen. Het helpt om het gesprek aan te gaan, niet alleen over de medische kant maar ook over hoe je je voelt bij het nieuws dat er wordt ingeleid.
Bespreek met de verloskundige of gynaecoloog wat de reden is voor de inleiding, welke keuzes je nog hebt en wat je zelf kunt aangeven tijdens het proces. Hoe meer je weet van wat er gaat gebeuren, hoe minder overweldigend de situatie voelt. Vragen stellen is nooit overdreven. Je hebt recht op uitleg over elke stap die gezet wordt.
De partner speelt een belangrijke rol bij de voorbereiding op een inleiding. Samen een plan maken, samen de vragen noteren, samen de tas inpakken: het geeft een gevoel van grip. In het ziekenhuis kan de partner de stem zijn als jij er even niet helemaal bij bent, de weeën bijhouden, aanmoedigen en zorgen dat er iets te eten en te drinken is. Een inleiding duurt vaak lang en een partner die goed voorbereid is, maakt een wezenlijk verschil.
Mentale voorbereiding betekent ook verwachtingen bijstellen. Een inleiding verloopt zelden zo vlot en snel als een spontane bevalling bij iemand die al eerder heeft bevallen. De weeën beginnen langzamer, de opname duurt langer en soms gebeurt er urenlang weinig. Dat is normaal. Probeer de dag, of de dagen, te nemen zoals ze komen, in kleine stukken. Elke wee is er een dichter bij het einde.
De inleidingsmethoden in detail
Er zijn meerdere methoden om de bevalling in gang te zetten, en welke methode wordt gebruikt hangt af van de rijpheid van de baarmoedermond en de medische situatie. Verloskundigen gebruiken hiervoor de bischopscore: een puntensysteem dat de rijpheid van de baarmoedermond beoordeelt op openheid, verstrijking, consistentie, positie en hoogte van het voorliggende deel. Een hoge score betekent dat de baarmoedermond al rijp is; een lage score betekent dat er eerst rijping nodig is voordat de weeën kunnen worden opgewekt.
Prostaglandines: rijping van de baarmoedermond
Als de baarmoedermond nog niet rijp is, worden prostaglandines gebruikt. Dit zijn hormoonachtige stoffen die de baarmoedermond zachter en dunner maken. Ze zijn verkrijgbaar in verschillende vormen.
De ballonkatheter is een slangetje dat via de baarmoedermond wordt ingebracht. Aan het einde zit een ballon die na plaatsing wordt gevuld met zoutoplossing. De druk die de ballon uitoefent op de baarmoedermond bootst de druk van het hoofd van de baby na en stimuleert de rijping. De katheter blijft op zijn plaats tot hij er vanzelf uit glijdt of tot de baarmoedermond voldoende open is, wat meestal twaalf tot vierentwintig uur duurt. De plaatsing voelt onprettig aan, vergelijkbaar met een uitstrijkje, maar veroorzaakt zelf geen weeën.
Prostaglandine als gel of tablet wordt direct in of bij de baarmoedermond aangebracht. De gel werkt binnen enkele uren. Weeën kunnen beginnen als bijwerking, maar de primaire werking is rijping van de baarmoedermond. Soms is een tweede dosis nodig. Sommige vrouwen krijgen al sterke weeën na de prostaglandines; anderen merken er weinig van.
Vliezen breken: amniotomie
Als de baarmoedermond voldoende open is, maar de weeën nog niet op gang zijn gekomen of te zwak blijven, kunnen de vliezen kunstmatig worden gebroken. Dat heet een amniotomie. De verloskundige of gynaecoloog brengt een klein haakje in via de baarmoedermond en maakt een gaatje in de vliezen. Het vruchtwater stroomt dan weg.
Het breken van de vliezen voelt aan als een warme, natte vloed, maar is op zichzelf niet pijnlijk. Het kan wel enig ongemak geven tijdens de handeling. Na het breken van de vliezen beginnen de meeste vrouwen binnen één tot twee uur sterkere weeën te voelen, omdat het hoofd van de baby nu direct op de baarmoedermond drukt. Als de weeën na een paar uur nog onvoldoende zijn, wordt overgeschakeld op een syntocinon infuus.
Synthetisch oxytocine: het syntocinon infuus
Syntocinon is een synthetische versie van het hormoon oxytocine, dat de baarmoeder laat samentrekken. Het wordt via een infuus toegediend, wat betekent dat je verbonden bent aan een apparaat dat continu de dosering regelt. De dosering begint laag en wordt langzaam opgehoogd tot de weeën goed op gang zijn: regelmatig, sterk genoeg en met voldoende herstelperiode er tussen.
Een belangrijk verschil met spontane weeën is dat de weeën bij een syntocinon infuus vaak plotselinger en heviger aanvoelen. Bij een spontane bevalling bouwt de pijn geleidelijk op en heeft het lichaam tijd om eraan te wennen. Bij een inleiding met syntocinon kan de intensiteit sneller toenemen. Dat maakt een epidurale verdoving bij een inleiding vaker nodig dan bij een spontane bevalling. Dat is geen zwakte maar een logisch gevolg van hoe de methode werkt.
Tijdens een syntocinon infuus wordt de baby continu bewaakt met een CTG-monitor. Die registreert de hartslag van de baby en de weeën. Als de hartslag van de baby verontrustend reageert op de weeën, kan de dosering worden verlaagd of gestopt.
Als de inleiding niet aanslaat: de volgende stap
Soms reageert de baarmoeder niet zoals verwacht op de inleiding. De baarmoedermond rijpt onvoldoende, de weeën schieten niet op gang of de bevalling vordert na een goede start niet verder. Op welk moment geconcludeerd wordt dat de inleiding niet aanslaat, verschilt per situatie, maar in het algemeen kijkt het medisch team na achttien tot vierentwintig uur of er voldoende vooruitgang is.
Als de baarmoedermond weinig is gevorderd en er geen tekenen zijn dat dit snel verandert, zijn er twee opties. De inleiding kan opnieuw worden geprobeerd, na een rustperiode en soms na een nacht slaap. In sommige gevallen wordt de inleiding de volgende dag hervat met een andere methode of een hogere dosering. De tweede optie is een keizersnede. Als de inleiding na meerdere pogingen niet het gewenste effect heeft, of als de situatie vraagt om een snellere oplossing, is een keizersnede de uitweg.
Het is begrijpelijk als dit nieuws hard aankomt, zeker als je lang hebt gevochten voor een vaginale bevalling. Toch is een keizersnede na een mislukte inleiding nooit een mislukking van jouzelf. Het lichaam doet wat het doet, en de beslissing is altijd gericht op de veiligheid van jou en je kind.
In dit soort situaties is shared decision making van groot belang. Dat betekent dat je als patiënt actief betrokken wordt bij de beslissing over het verdere verloop. Het medisch team legt de opties uit, de voor- en nadelen van elke keuze, en jij mag meedoen in de afweging. Je kunt vragen om tijd om te bespreken met je partner. Je kunt vragen stellen. Je kunt ook aangeven wat voor jou het zwaarst weegt. De uiteindelijke beslissing wordt altijd gezamenlijk genomen, binnen de medische marges die de situatie toelaat.
Als de bevalling anders verloopt dan gehoopt, kan het helpen om dat achteraf te verwerken. Sommige ziekenhuizen bieden een nabespreking aan, waarbij je het verloop van de bevalling kunt terugblikken met de verloskundige of gynaecoloog. Dat geeft de kans om vragen te stellen die je op dat moment niet kon stellen, en om de gebeurtenissen een plek te geven.
Praktische voorbereiding op de inleiding
Een inleiding verschilt van een spontane bevalling in een belangrijk opzicht: je weet op voorhand wanneer het begint. Dat geeft de kans om je goed voor te bereiden, zowel praktisch als mentaal.
Omdat een inleiding vaak langer duurt dan een spontane bevalling, is het verstandig te pakken voor een langdurig verblijf. Neem meer kleding mee dan je denkt nodig te hebben, voor jezelf en voor de baby. Pak comfortabele kleding voor in het ziekenhuis, je eigen kussen als dat fijner voelt, iets om je bezig te houden tijdens rustige periodes, goede snacks en drinken voor de partner en muziek of een afspeellijst om de sfeer te bepalen.
Eet voor vertrek een gewone maaltijd. Je weet niet hoe lang het duurt voor je de volgende keer iets kunt eten, en een lege maag maakt je energieker noch kalmers. In het ziekenhuis mag je tijdens een inleiding meestal lichte voeding eten zolang er geen complicaties zijn, maar controleer dit van tevoren bij je team.
De nacht voor de inleiding is voor veel stellen een gespannen nacht. Probeer toch te rusten. Slaap is niet alleen prettig maar ook functioneel: een uitgerust lichaam reageert beter op weeën en heeft meer kracht voor het laatste stuk van de bevalling. Als de spanning te groot is om te slapen, is dat ook begrijpelijk. Doe dan iets rustgevends, een film, een boek, een warm bad.
De partner doet er verstandig aan de dag vrij te nemen en ook de dag erna, of meer. Plan niets in. Een inleiding die ’s ochtends begint kan de volgende nacht of dag nog gaande zijn. Flexibiliteit is de beste voorbereiding.
Een doula kan bij een inleiding een waardevolle aanvulling zijn. Een doula is een professionele geboorteondersteuner zonder medische rol. Ze kent het proces, blijft kalm, biedt continuïteit als het personeel wisselt en ondersteunt zowel de barende vrouw als de partner. Bij een inleiding, die soms lang en onzeker verloopt, kan die aanwezigheid rustgevend werken.
Een inleiding is niet de bevalling die je misschien voor ogen had, maar het is wel de route naar dezelfde bestemming. Elk kind dat ter wereld komt, doet dat op zijn eigen manier. En die manier bepaalt niets over hoe je ouder bent, hoe sterk je bent of hoe bijzonder het moment zal zijn. De eerste keer dat je je kind vasthoudt, vergeet je de uren daarvoor niet, maar ze worden kleiner naast wat er daarna komt.
De informatie in dit artikel is bedoeld als algemene voorlichting en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg je verloskundige of gynaecoloog voor persoonlijk advies over jouw bevalling.
Veelgestelde vragen
De meest gestelde vragen over dit onderwerp